|
Qooda 2
ffaa
12-Eegalaa (jalqaba)waRyiin
bu’uu.
13-Haala Ummata Arabaa Islaamummaa duratti .
14-Yaamicha Rasuulli
dhoysaan islaamummattinama yaamuu ture.
15-Mu’u mintoota duraa (warradura
Amane.
16-yaamicha Gar islaamummaa
Ifbahaa.
17-waliqabiinsa Gosasaa wali qabe
R.S.A.W.
18-Gogo giinsa Quray shiin Rasuularratti
gogoydu.
19-Dhufinsa Quray shiin Gara Abbaa xaalib dhufan taraa
(marroo)lamadaa.
20-Dhufinsa sadeey saakan
qurayshiin Abbaa
xaalibitti dhufte.
21.Dararuu Qureyshiin Rasuula dararte
S.A.W.
22-Dararuu (Rakkisuu)Qurayshiin sahaabaa
Rakkis
23-Gaafiilee Qurayshiin
Rasuula S.A.W Gaafatan
jireenya
Ergamaa Rabbiirraa (صلى
الله عليه وسلم)
12-
Jalqaba wahyiin (ergaan) bu’uu jalqabde
1. yaroo ganni isaa
ganna Afurtam (40) gehe Rabbiin, isa ergee
gammachiisaa haala taheen nama rabbitti amane dinniinaa haala taheen nama rabbitti kafre, gara haqaatti kan nama
yaamu haalataheen hayyama Rabbiitiin Ifaa Ibsu haalataheen
2. wahyiin wanni dura
jalaqabamteen manaama (abjuu) gaariini
wanni inni manaamaan arku takkalleen tan zaahiratti dhugaa taatee hin ar kamne
hinjirtu
3. Eegasii 'Ruuhiin' qulqulluun
itti dhuftee inni Jibriilii isaa gaara hiraa'a ja’amu kheysatti Rabbii isaa
gabbaru itti dhufe.
4. Akka kharaa Qajeelaa itti nama qajeelchu isa barsiise ammallee
akka isa jaladeemuun amantii qajeeltuu taate himeef.
13-Haala Ummata Arabaa islaamummaa duratti
1.
Arabni Islaamummaan duratti Rabbitti waa qindeeysanii sanama gabbaruu
turan Ammallee khabajaniiti guddisuuturan
2. Beelaa fii dhaba sodaa fi ilmaan
saanii xiqqeenyaan ajjeesuuturan
3. Joollee isaanii tan dhalaa tiis
xiqqeenyaan awwaaluu turan, guddatteeti nuqaanyeysiti jachuudhaan
4. Qureeyshiin duraan tan addaan
baqattuu turte tan waan moramtu turte , Gariin saanii Garii waliin wal loluu turan waanuma xiqqoo
tokkoof jacha.
14-
Yaamicha ergamaan Rabbii dhoysaan islaamummatti nama yaamuu ture
1.
Dhooysatti ergamaan Rabbii ( صلى
الله عليه وسلم)nama yaamuu
eegalee waan Rabbiin isarratti buuseef jacha. Wanni Rabbiin buuse aayata
akkana ja’u "yaakan ifmammaru ka'iitii gorsi, Rabbii khee guddisii, huccuuteetis
qulqulleeysi, Sanamarraa fagaadhuu, kheyrii hojjatte hin dubbatin
heddumeeyfachuuf jacha, Rabbii kheetiif jacha obsi"
suura
muddasir ayata -1-7
2. Haadha mana isaatii fi namoota warra aana isaa
amantii ittiqabu yaame jaalalloota isaa kan tahan warra ergaa isaa
dhugoomsan.
3. Gama
Rabbii tokkicha khobaa isaa gabbaruutti isaan yaame
4. Yaamicha gaafaduraa dhoysatti
yaamu jalqabe waan namni hin beyneef nama rifachiisuu sodaaf jacha ammallee
akkasumatti waan takkaa namni hin dhagahiniin
15 -
Mu’u mintoota duraa (warra dura Amane)
1. Namni dura ergamaa Rabbiitti
amane dhalaarraa 'khadiijaa' warra ergama
Rabbi( صلى
الله عليه وسلم) dhugoomsaa turte
dhugaa tahuu amantiin inni dhufeen Waan mallattooleen Nubuyummaa (Ergamummaa)
irraa mul'atteef jacha. Gaafa
khadiijaan Imaltuu gara biyya shaam nama maqaan isaa 'meysaraa' ja'amu waliin ergamaa muhammada ergitee
irraa jalqabee
2. Namni dhiirarraa dura Amanees 'Abuu Bakri siddiiq' Abuu Bakriin odoo ergamaan Rabbii ( صلى
الله عليه وسلم) hin Ergamin dura
jaalallee walii turan takkaatiis
khijiba irratti arkee hin beeku Gabra keessa kadura amane 'Zeydi Ilma Haaris'
ture Eegasii Ergamaan Rabbii isa bilisoomse.
3. Namni dura amane ijoollee irraa, 'Aliyyii Ilma Abuu Xaalib',
Guddisaa ergamaa Rabbii ture .
4. Abuu bakriin eega islaamaween booda deemeeti Namoota inni
jaalatu kan isaaniis isa
jaalataniif yaamicha godhe Duuba tuuta hedduutu yaaamicha ergamaatiif
awwaate san keeysaa 'usmaan ilma Affaan' (sadeeysoo bakka bu’aa ergama Rabbi)
kanture kanbiroolleen tuuuta sankeeyaa 'zubeyr
ilma Awwaami'
16 -
Yaamicha Gara Islaamummaa Ifa bahaa
1. yaamichi dhooysaan amata sadi
(3) itti fufee kana keeysaa Namoota
hedduutu amane kabajamtoota
gurguddoo isaani fi Gabroottan isaanii
irraa.
2. Eegasii ergamaan Rabbii (صلى
الله عليه وسلم) da’awaa dirree baase godhuutti ajajame akka Rabbiin ja'etti "Ifa baasi waan itti ajajamteen ummmata mushrika irraa
garagali"
3. Duuba ergamaan Rabbi
(صلى
الله عليه وسلم)Gaara safaa
ja'amurratti ol bahee ummata
isaatti lallabee, weyta isaan
walittiqabaman, "yooniin gaara kana duuba adawwii isinitti dhufu jiraa
isiniin ja'e nadhugoomsitanii?" ja'een
Isaan hundinuu bakka takkaa Eesidhugoomsina ja’aniin
waan takkaa eega guddattee hamma ammaatti khjiba sitti hin arkiniif jacha duuba ergamaan Rabbii wanni ja’een "ani
dinniinaa keysani lubbuu teeysan Azaaba jabaa jalaa baasaa"ja'een
4. Adeerri ergamaa Rabbii
(صلى
الله عليه وسلم) 'Abuu lahab' yaroo san wanni ja’een "Harki kee si haa
cittuu yaa muhamad tanaaf walitti nuqabdee?" Ja’een yeroo san
Rabbiin oltahe ayata Qur'aana buusee "harki abuu lahab haacittu duranu cittee" suura lahab ayat -1
17 - walitti
qabiinsa Gosa isaa walitti qabe
1. Ergamaan
Rabbii (صلى
الله عليه وسلم)eega Rabbiin itti ajajee warra aana keeti
dinniini ja'een warra aana isa hunda dinniinu jalqabe warra gosa isaa fi kan
itti dhihaatu hunda .
2. Eegasii Guyyaa guddaa dhufa jiruuf Irraa dinniineef
Guyyaan guddaan Guyyaa horii fi ilmaan nama hin fayyanne.
3. Gosti isaa hundi Dubbii
laaftu dubbatan Adeera isaa 'Abuu lahab'
malee waan inni adawwii ergamaa Rabbi keessa tookko.
4. ''Abuu lahab' Deebisaa fokkotuu (hamtuu )ergamaa
Rabbiitiif deebise Akka ergamaa Rabbii qabanii
Qureeyshiif khannan gaafate 'Abuu xaalib wanni je’een "wallaahi hamma jiruu teenya irra ni dhoorkina
waan ilmoo tenya irra dhoorkinu"ja'een
18 -
Goggogiinsa Qurayshiin ergamaa Rabbii (صلى
الله عليه وسلم) itti
goggoyde.
1. Jaalalti Qurayshiin ergamaaf qabdu jibbansatti jijjiirame itti dhihaachuun isaaniitiis fageenyatti jijjiirame Dhugaan isaan isa dhugoomsaniis
kijibatti jijjirame hojiin isaatiis
tabatti jijjiirame Qureyshi
biratti.
2. Jijjiiramni kun eega ergamaan
Rabbii (صلى
الله عليه وسلم) Rabbi tokkicha gabbaruutti isaan yaamee sanama isaani
(waan isaan gabbaran) eybeysee nama gabbare
hunda jallinatti irkise
booda.
3. Gara Adeera isaa 'abuu xaalib' deemaniiti Akka
Rabboota isaanii hin Arabsine nurraa
dhoorki ja’aniin Ammallee Akka jallina Abbootii isaanii hin dubbanne.
4. Adeerri isaa Deebisaa bareedduu
deebiseef hanga ergamaan
Rabbii (صلى
الله عليه وسلم) yaamicha gara
islaamummaa nama yaamuu itti fufutti
akkasumatti jacha haqaatiis mullisutti jiruun.
19 -
Dhufiinsa Qurayshiin Gara 'Abuu xaalib'
dhufanii yeroo lamaffaa.
1. Hoggaa qurayshiin itti fufiinsa ergamaan
Rabbii kana akkanatti Da’awaa babal'isuu arkan Akkasumaitti ittiinsa
Adeerri isaa irraa ittiisu arkan gara Adeera isaa yeroo lamadaa deebian.
2. wanni Qurayshiin Adeera
ergamaatiin (صلى
الله عليه وسلم) ja’an nuti obsuu hin dan
deenyu arrabba abbootii teenyaa fi
sammuu teenyaa fi hamtuu Rabboota kheenyaa, Ilma obboleeysa
keetii nurraa dhoorki ykn hayyama nuuf kanniitii ofirraa dhoorkina.
3. Yeroo san Adeerri isaa ergamaa
Rabbii ( صلى
الله عليه وسلم) yaamee akka Da’awaa tana
akka ofirraa dhiisu gaafate, sodaa Qureyshi irraa sodaatuuf jacha duuba ergaman
Rabbii Nidide……..
4. Duuba ergamaan Rabbii
(صلى
الله عليه وسلم) waan
ja’een "wallaahi hojii tana hin dhiisu hamma
Rabbiin haqa mul'isuu ykn Ani
du'utti".
5. Adeerri isaa wanni ja’een "deemii
waan feete ja'i wallaahi Abad
sinkannuu".
20 -
Dhufiinsa sadeeysaa kan qurayshiin
'Abuu xaalib' itti dhufte.
1. Yeroo Qurayshiin 'Abuu xaalib'
Ilma obbo leeysa isaa hin dhoorkuu arkan nama maqaan isaa 'Imaaraa Ilma waliid'
ja'amu fuudhanii itti dhaqan.
2. akki ja’aniin "mucaa kana
fudhadhuu ilma godhadhuu Ilma obboleeysa keetii nuuf kanni ni ajjeefnaa"
ja’aniin.
3. wanni deebiseef Adeerri ergamaa
Rabbii ( صلى
الله عليه وسلم)
"wanni isin nagaafattan waa
hammaattee Ilma kheeysan akkaan isinii tiiysuuf
naaf khannitan Ani ammoo ilmakhiya akka ajjeeftaniif isiniif khannaa?"ja'en
4. Duuba hoongaawoo
haalatahaniin deebi’an haala
ergamaan Rabbi (صلى
الله عليه وسلم) amantii Islaamummaa
babal'isuu irraa if duuba hin janne
Adeerri isaatiis Irraa dhoorkuurraa
of duuba hin ja'initti.
21 - Miidha
Qureyshiin ergamaa Rabbii miidhan
1. Qureeyshiin ergamaa
Rabbii(صلى
الله عليه وسلم ) miidhuu ,
Rakkisuu fii Hanjamaa itti
godhuu jalaqabde keysaattuu yaroo
inni gara masjiidaa deemu eega Da’awaa
itti fufuu isaatii fii adeerri isaa cinaa dhabbachuu Arkaniin booda.
2. Ergamaan Rabbii (
صلى
الله عليه وسلم)kan isaanirraa fuula garagalu ture obsaafii,
fi, gara laafinaa fii irradabruun
3. warri ergamaa Rabbi akkaan miidhaa
irra geessuu turan matooti qureeyshiiti akka
Abuujahli, Abuulahab, Uqbaa ilma abuu mu’eeyx, fii waliid Ilma
mughiiraati.
4. warra matooti kana hunda Rabbiin
haluu irraa bahuudhaan ergamaa isaa gammachiise
jira godaansa makka irraa gara
madiinaa godaanan booda gariin isaanii ni ajjeefaman gariin isanii ammoo
dhukkubaatu halaake .
22 - Miidhaa
Qurayshiin Sahaabaa miite
(rakkiste)
1. Qureeyshiin
ergamaa Rabbii(
صلى
الله عليه وسلم) nama
jabaa, nama khabajaa qabu tahuu isaa
arkinaan rakkisuu dhiisan.
2. Eegas gara Sahaabaa isaatti fuula deebisanii rakkisuu jalqaban keey sattuu warra
lallaafaa tumsa hinqabne.
3. Gosti Qureeyshhi hundi nama
isaani warra Islaamaawe miidhutti
jalqabde wanni isaan rakkisaniin hidhaa, tumicha, beeleysuu fii dheebeysuu, hanga tokkoon isaanii hudduunlafa taa’uu dadhabutti
afaaniin waa dubbachuu hanga wallaalutti
jabeenya azaabaa irraa kanka'e .
4. Warra miidhaan azaabaa akkaan irra
geesse irraa bilaal, Ammaar, fii
obboleeysa isaa, Abbaa isaa, fii Haadha
isaa fii khabbaab ilma arattaa
23 - Gaafiilee
Qureeyshiin ergamaa Rabbii
gaafatan
1. yeroo ummanni Qureeyshii miidhaa fi
azaabni waa takkallee hin fayyaduu
arkan ummanni Islaamoota Imaanaa fii yaqiin ida’achuu malee waan irratu dhabnaan gara ergamaa Rabbi(
صلى
الله عليه وسلم) deeman.
2. Wanni isaan gaafatan Akka ergamaan Rabbii (صلى
الله عليه وسلم) Rabboota isanii
waliin gabbaru isaaniis Rabbii
isaa waliin gabbaran. Yeroo san Rabbiin suuraa 'Alkaafiruun'
buuse. Suuraa tana keeysatti Rabbiin waan isaan ergamaa rabbii gaafatan irraa
dhoorke dide.
3. Yeroo humaa godhuu
dadhaban gara muratanii wanni ja’aniin "Qura'ana keeysaa
waan nudallansiisu haqii ja’aniin kan akka Raabboota kheenya arrabsuu fii Ibaadaa teenya dura dhaabbatu
ykn Qura'ana kana kan biraatti jijjiiri" ja'aniin
4. Hogguusan Rabbiin
deebisaa isanii buuse "ja'iin (yaa muhamad) jijjiiruun naaf hin tahu ifuma biraa kha’ee waan Rabbiin natti
fide malee waan
biraa jala hin deemu"
24 - Godaansa duraa kan gara biyya Habashaa
1. Yeroo ergamaan
Rabbi ( صلى
الله عليه وسلم) miidhaa Sahaabaa isaa irra
gahu arke rakkinna fii Azaabarra akka gara biyya Habashaa
godaanan ajaje.
2. Eegas ummanni
Sahaaba nama khudhan
tahanii gara biyya Habashaa
godaanan dhalaa fi dhiiraan warra
guyyaa san godaane keeysaa
'usmaan ilma Affaan' fii jaartii isaa 'Ruqqiyaa' intala ergamaa Rabbii
( صلى
الله عليه وسلم)
3. Eegas baatii
sadi (3) booda gara biyya isaani deebi'an sababaaf jacha
4. Yaroon
san ganna shaneysaa islaamumma
keeysatti kuni hundi hijraa (godaansa) duratti .
25 -
Islaamummaa 'Umar' fii 'Hamzaa' Jalqaba
1. Ganna Shanffa kheeysatti nama lamaatu
Islaamaawee.
Gurguddoo Qureeyshii irraa beekkamoo kan
tahan humnaa fii jeynummaan.
2. Isaan: 'Hamzaa' Adeera ergama Rabbi (صلى
الله عليه وسلم ) fii 'Umar ilma khaxxaab' lammeeysoo khulaafaa.
3. Umar Islaamummaa duratti warra
gurguddaa akkaan Islaamummaa dura dhaabbatu ture ammallee warra nama Islaamaa akkaan miidhu ture haa
ta'u ammoo Islaamawuu isaatiinllee Rabbiin islaamummaa jabeeyse.
4. Yeroo san walii gala lakkoofsi
ummata Islaamaa dhiira Afurtamii (40) fii dhalaa khudha takka (11) gahanii
jiran.
26 - Ergamaa
Rabbi fi Aanoowwan isaa ummanni Qureeyshii isaan marsuu
1. ummanni Qureyshii amantiin Islaama gosa adda adda keeysa faca’u waan arkaniif ergamaa Rabbi ( صلى
الله عليه وسلم) ajjeesuuf
murtiirra gahan .
2. Eegas ummanni Qureeyshii
Rasuulaafii Aanoowwan isaa gararree
gaaraatti marsaniii nyaanni akka hin seenneef dhoorkanii ammallee akka waltahiinsa waliin hingoone ja'ani irratti
waliif galan zalaalam abad hamma
ajjeechaa ergamaa Rabbii hayyamanii achi khannanitti.
3. waan itti waliif galan hundaahuu xalayaa irratti barreeysanii eegasii
gidoon ka’abaa irratti fannisan.
4. yaroon ummanni Qureeyshii akkana
daleeydu ergamiinsa ergamaa Rabbi irra ganna
torbaffaati (7).
27 - Godaansa gara biyya Habashaa yeroo lamaffaa
1. Ergamaan Rabbi (صلى
الله عليه وسلم) eega isa fi firoota
isaa akkana itti dalaguu argeen booda warreen Islaamawan hunda akka gara biyya Habashaa godaanan ajaje.
2. Eegas Sahaabaan walii gala
nama 84 dhiira 73 fii
dhalaa 11 gara biyya Habasha godaanan isaan keysaa
'Ja’afar ilma Abuuxaalib'.
3. Eagasii Islaamoonni nama lama lallabaan isaan dhaqqaban Abuu
muusa al-Ashariyyii fii ilma Adeera isaati.
4. Godaansi kun ganna torbaffaa keeysa tahe eega
nabiyyummaa tahe irraa.
28 - Mootichi
Habashaa Islaamawuu isaa
1. Qureeyshiin ummanni Islaama gara
biyya Habasha godaananii yeroo dhageesse Nama lama Hadiyyaa itti kannanii gama
biyya habashaa ergan akka ummata Islaamaa
warra gara isaanii baqate kana gara isaani akka deebisaniif
.
2. Mootichi habsha 'Najjashiin' itti
kannuu dide . eega Ja’afar ilmi Abuu
xaalib dhugaa fi haqa itti himee
amantii Islaamumma keessa himee fi
jalqaba suuraa 'maryam' irratti qara’e
booda.
3. Ergaan Qureeyshii lameen xiqqaatoo
haala tahaniin gara biyya isaani deebi'an, mootichi biyya
habashaa 'Najjaashiin' achitti islaamawee
isaa fii warri waliin jiruu laamaan amantii 'nasaaraa' fii warri ibaadaaf
if kanne cufti. yeroon san
ganna torbaffa eega ergaatii.
4. Yeroo san Rabbiin oltahe haqa isaaniitiif aayata kana buuse "warri akkaan Islaamatti dhihaatu gara jaalalaatiin warra nuti 'nasaaraa' ja'e tahuudha agartaa waan Ulamaa'i fii warri
Ibaadaaf if kanne isaan keeysa jiraniif ammallee isaan hin boonan".
5. Yeroo xiqqo booda Najjaashiin du’eeti ergamaan Rabbi (صلى
الله عليه وسلم)'Jibriil' isa beeysisee salatul janaaza
irratti salaate salaata nama fagoo jiru kan du’ee.
29 - Bahinsa
ergamaan Rabbi( صلى
الله عليه وسلم)fi firoonni isaa marfamiinsa keeysaa bahan
1. Ganna kurnaffa keessa eega ergamiinsa booda
dureeyiin khudhan warra Qureeyshii irraa waliifgalanii ballama duraan
irratti waliif galan diiguu barbaadan
akka dhibdee tana irra fuudhanii cinqii tana keessa isaan baasan.
2. Ergamaan Rabbi fi warri waliin
jiru hundi eega amata sadi achitti dabarsan booda goda san keessa bahan.
3. Hanga goda san keeysa jiran kana
nyaanni takko dhaquu hin turreef
dhooysaan malee hanga baala mukhaa
nyaatanitti beelarra kan ka'een.
4. amman dura ergamaan rabbi 'Rirmi'
akka Xalaya san nyaate himeefi ture yeroo bakka ka'aba gahan ummanni Qureeyshii
Xalayaa ciruuf akkunma ergamaan Rabbi himeef arkan.
30 -Eergaa
Najraan (Biyya makkaa fii madiinaa
jdduu)
1.
Ganna khurnaffa keeysa ergaa nasaaraa biyya Najraan ja'amtu irra ergamaa
Rabbi (صلى
الله عليه وسلم) itti dhufe
2.
Oduu ergamaa Rabbi duraan dhagahani turan
warra biyya Habashaatti godaanerraa, warri ergama Rabbiiti dhufe kun
dhiira diiydami (20) turan.
3.
Ergamaan Rabbi ( صلى
الله عليه وسلم)ayata Qur'aana irratti qara'e duuba ummanni isaan hundi aman tii
Islaama keessa seenan.
4.
'Abuu
jahliin' Islaamaawuu isaanii
dhageenyaan
isaan arrabse
isaanilleen akkana ja'anii deebisaniif "isiniis waan irra jirtaniitu
isiniif tahe nutille waan irra jirruutu
nuuf tahe filannee"ja'aniin
31-Du’a 'khadiijaa' fuudha 'Sowdaa' fii
'Aa'ishaa' ergamaan Rabbi isaan fuudhe.
1. Ganna kurnaffa kana keessa eega
ergamiinsaa booda aadde 'Khadiijaan' haati teenya duute, du'a isiitiif ergamaan Rabbi( صلى
الله عليه وسلم)
hedduu yaaddawe waan isiin isa
akkaan jaalachuu turteef rakkina
Qureeyshiitiis irraa deebisuu turte.
2. Eega khadiijaan
duute booda aadde 'Sowdaa' fuudhe eega jarsi isii kaduraa irraa du’een booda Rabbii
fii ergamaa isaatiis duraan dhagoomsitee
turte.
3. Odoo haala kanaan baati takka
wajji jiranii umma teenya 'Sowda' wajji ergamaan Rabbi(صلى
الله عليه وسلم)umma teenya 'Aisyshaa' nikhaa gedhatee isii yeroo san umriin isii ganna jaha.
4. Ergamaan Rabbi(صلى
الله عليه وسلم)'Aa'ishaa' malee intala Dubra hin fuune ammo
ergaman biyya makka keessatti 'Aa'ishaa' wajji hin rafne hanga madiinatti
godaananii eega madiinatti godaanan booda isii mantti galfate.
32 -
Du’a Adeera ergamaa Rabbi( صلى
الله عليه وسلم)
Abuu Xaalib Jalqaba
1. Eega du'a umma teenya 'Khadijaa' booda bara san keessa adeerri ergamaa Rabbi (
صلى
الله عليه وسلم)
'Abuu Xaalib' itti aanee du'e du'a
isaani kanatti ergmaan Rabbi akkaan yaaddawe.
2. Bara kana ergamaan Rabbii(
صلى
الله عليه وسلم) bara yaada jachuuni moggaase waan amata san keeysa haadha
mana isaatii fii Adeerri isaa irra du'aniif jacha.
3. Adeerri ergmaa Rabbi dhugaa inni dhufeen kana dhugoomsu ture haatahuu
ammoo 'Shahaadaa' qabatee akka 'muhammad' ergamaan Rabbi tahe raga baheehin
ammanne hanga jiruu isaatti Qureeyshiitu na xiqqeeysaa
sodaaf jacha.
4. Sababa isaatti Rabbiin oltahe qur'aana buusee wanni ja’e
"Ati (yaa
muhamad) nama feete qaceelchuu hin dandeessu hatahuu ammoo Rabbiitu nama
fadhe qaceelcha" Rabbi khadhannaaf akka irraa
laaffisu isaafii Annoowan ergamaa Rabbi cufa.
33 - Rakkina
Qureeyshiin ergamaa Rabbi( صلى
الله عليه وسلم) rakkifte
1. Eega warri
isaa 'Khadiija' fii Adeerr isaa 'Abuu Xaalib' du’e booda Qureeyshiin ergamaa Rabbi rakkisu jalqabde.
2. Yeroo
Salaata keessa
jiru akkan cinquu turan biyyee mataa isaa irratti naquufi ammallee 'obbaati' (cumaa) beyladaa mataa isaa irra
kaayuu turan.
3. Gaafa toko
huccuu isaa irratti rarra'anii "ati ka Rabboota keenya didee Rabbii tokko
godhuu fadhu" ja’aniin.
4. Saahibni
ergamaa Rabbi(صلى
الله عليه وسلم) 'Abuu bakriin'
dura dhaabbatee ummata Qureeyshii harka baase akki ja'een "Nama Rabbiin khiyya tokko ja'u ajjeeftanii" ja’een
34 - Godaansa
ergamaan Rabbi gara biyya 'Xaa'if'
godaane
1. Yeroo ergmaan Rabbi ummanni
Qureeyshii akkanatti isa xiqqeeysuu
arke 'Zeydi ilma haarisaa' waliin gara
biyya 'Xaa'if' godaane ganna kurnaffa
keeysaa.
2. Fuula issa gara ummata
'Saqiif' gara galeeti tumsa isaan gaafate akka ummata isaa
irratti isaaf tumsan.
3. Ummanni gosa 'Saqiif' deebisaa
fokkottuu deebisaniifi ijoolle isaani fii
gabroottan isanii akka arrabsan ajajanii dhagaa
itti hara ja'anii isaan ajajan hanga dhiigni hidda hirphaa irraa yaa’utti.
4. Zeeydiin kuni dhagaa irraa
deebisuu ture hanga mataan isaa
madaawutti.
5. Ergamaan Rabbi( صلى
الله عليه وسلم) hogga ummata kana 'kheeyrii' irraa dhabe gara
Makkaa deebi'e eega baatii takka isaan
keeysa taa’ee booda.
35
- Deeminsa ergamaan Rabbi ( صلى
الله عليه وسلم)gara 'Beey tul Maqdis'
deemee fi bahiinsa inni gara Samii ol bahe
1. Ganna khudhanii tokkeeysaa eega
Rabbiin isa ergee yeroo geenyu Rabbiin ol tahe ergamaa isaa khabajee gara 'Beeytulmaqdis' isa geesse eegasii gara
Samii ol basee bahiinsi kun afaan Arabaatti "Israa'a" fi "Mi'iraaj" ja'ee beekkama.
2. Israa’a jachuun deemiinsa halkanii
jachuudha kan ergaman Rabbi ( صلى
الله عليه وسلم) Masjidul haraam irraa gara masidul aqsaa deeme.
3. Mi'iraaj jachuuniis ol bahuu jachuudha kan ergamaan Rabbi
(صلى
الله عليه وسلم) gara
samiidha ol bahe Halkan kana keessatti
Salaanni shanan dirqama kan taate.
4. Ganama halkan sanii eega barihe
'jibriil' ergama Rabbi itti dhufee akkaata itti Salaatu fi yaroo itti salaatu
barsiise.
36 - Yaamicha ergamaan Rabbi(
صلى
الله عليه وسلم) Gosoowwan hunda yaame
1. Rasuull,S.A.W
gann khudhani quraushi gara diinaa yaamuu ture laafinaa fii garalaafinaan, wayta mata jabeenya saanii arke ammallee
gogagiinsa shirkiirratti gogogan fii
dhoorkinsa isaan dhoorkan baba lachuu
diinaa islaamaa hogguu arke ganna khudhaa
2. Ganna
khudha tokkey saa kheasa Rasuulli , SAW gosa adda addaa yaa muu gara magaa laa bahe
3. Gara diinaa
yaamutti seene gariin namaa deebisaa fokko ttuudha deebisaniif, gariinammoo deebisaa gaari deei
saniif
4. Warr deebisaa
akkaan fokkottu deebise banuu hanii
faadha isaan tuuta musal limatl
kazzaabi
37-Jalqaba
islaamummaa Ansaara khey satti
1. Ganna khudha
tokkoy saa kheysa namjahakan araba yasri baatu
makka hajjii godhuuf dhufe
2. Rasuulli jara
jahan san gara islaa mummaa tii fii gara
diinaa baba lli suurratti akka gargaaraniif izaan yaame
3. Jarri jahanuu
Rasuula dhugoo saniiti ittiis ama nanii
wanni waliin ja’an wallaahi inni nabiyyii yahudaan nidhufajttee nuuf odey
si tu sanii hayyee nundursin yahuudaan
4. wayta
gara biyya saanii deebian waa’ee
Rasuulaa S.A.W ummata saanii tiif
odeeysanii gara islaa mummaatiis yaa man Akkasitti oduun Rasuu laa S.A.W magaa
loo wan khey sa facaate, jalqabinsi
islaamummaan Araba yasribaa khana fakkaata
38-Ballama duraa kan Hunda gaaraatti Rasuula waliin
godhn
1. Ganna khudha
lammeysaa )12)kheysa Nam khudha lama kan araba madiinaatu garaRasuulaa
dhufan (isaan owsii fii khazrajirraahii)
2. Dhufanii Rasuu
larratti Waliqa baman Hunda gaaraa (Aqabaaoluraa)biratti, Duba islaa
mummaarratti ballama waliin seenan , shaxxii waliin sharxiin
3. Akka Rabbitti
hin qindeeysine ,Akka hin hanne, Akka zinaa hin
goone Akka ilmaan saanii hin ajjeefne Akka khjiba hin jirre ifbiraa
‘uumanii hin olleysine, Ammallee akka waan beekkam tuu tti hogg isaa ajajan hin dinne yoo waan hamma kha guutaan
janna taatu isaaniif qophiidha,yoogarii irraa dalagan dalagaan saanii gara
rabbiiti irkifamti yoofadhe
ni,araaeamaaf (irradedraaf)yoofdhe ammoo niqixaaxa (ni,adaba)
4. wayta garabigya
saanii ddeebi,an Rasuull S.A.W nama isaan islaameysee diinaa islaamaa isaan bar
siisu godheef, sababaa jara khanaa tiini islaa mummaan baballtte hamma manni madiinaa tekko hin hafnetti oduun
islaa mummaa kheysa jiraattu malee .
39-Aqabaa lamma
ffaa (Ballama huuala gaaraa kan 2ff)
1. Ganna
khudha sadeeysaa kheysa Araboota
madiinaa dhiira tarbaa tamiifiisa
dih(73) fii dhalaa lamaatu khey sumummaa (Ziyaaraa )gara Rasuulaa S.A.W Dhufan
2. Duba ballama
wajjiin seenan Aqabaa lamma ffaa biatti
Akka Rabbii qof gabbaran, waatakkaas ittiin qin deysine . yoo rasuulligara
saanii godaanee sakka nama irraa dhoorkan
3.
4. Gara madiinaa
deebi, aniiti dirnaa baball,san dinaan
hamma duraanii daran baballate
40-Gadaansa
Islaa moonnigara madiinaa go daanan
1. Qurayshiin diinaan baballa chuusaa
hoggaa arkan Ashaabaa Rasuu laa tirratti
rakkina jabeysan
2. Duba Rasuulli
akka gara madiinaa godaananii obboleeyan saanii ansaaratti dhaqan ajaje
3. Dhokho chaati
magaalaa makkaa tiirraa bahan akka qoreyshiin isaan agartee hin dhoor kine
sodaaf jacha
4. Abbaanbakrii
(Abuubakri)isaanii waliindeemuu fadheeti
Rasuulli dhoorkee akka sitti
waliin hafe.
41-Wadii
galiinsa Quray shiin Rasuula ajjee suurratti
waliif galan
1. Rasuulli
Ashaabaa fii Ansaara (tumsoole)warrabira
dhaabbatee diinaa saatiis baballisu
arkachuusaa Quray shii hoggaa arkan ajjeesuurratti
2. Gogsa qureey
shii hundarraa huu dardara tokko tokko afuudhanii huraa saaduratti walgehanii heggaa inni gaoll bahe akka dhaw
cha namtokkoo tti akka seyfiin dhawa wanii ajjeesnirratti waliifgalan
3. wanni akkas
godhaniif akka dhiiynisaa gosa cufa wal gehuufi, hogguu san aanaan saa gosa
cufaan wal loluu hin dan deeysuu
4. Haatahuu ammoo
Rabbiin Rasuulasaa waanisaan irratti
waliif galan beysiseeti akka gara
madiinaa godaanu ajaje
42-
Godaansa Rasuulaa S.A.W makkarraa gara madiinaatti godaane
1. Rasuulli Abuu bakritti dhageeti akka Rabbiin gadinsatti isa’ajaje beey sise
,Abuubakri akka waliin dee maniifi sharii
khumaa gaafate, Hayyeja’een
2. Duba Abbaan
bakrii yaabbii lama qopheey seeti Nama kharaa akkaan bee khutti khanne
3. Namicha
khanaan wanni ja’een Halkan sansadibooda goda sowriitti fidii ja’een
4. Halkan
Rasuulli bahuuf murtey fatesan darga
ggeeyyiin Quray shii mana Rasuulaatti
marsan haalay aroosan rasuull:achi kheysaj ruun
5. yaroon
Rasuulli bahuufadhu hoggaa geeyse ilma’adeerasaa Aliyyiin wanni ja’e firaasha khiyya khanarra
rafii je’een akka nam tokko jiraa chuu dhabuu saa hin beeyneefAmmalle,
amaanaa namaahundaahuu abbaaf narraa
deeb isii ja’een
6. Eegasii
Rasuull ,adawwiisaatitti godbahe duba
Rabbiin hirriiba irrakhaayee rafan namtokko osoo hinarlein Eegasii abbaa bakriittiin wali tti dhu fannii (walqunnamanii )Garagoda
sawrii deemanii achidhaqanii achitti
dhekhotan
43-Barbaa
diinsa Queay shiin Rasuula barbaadde
1. Hal kan hoguu
bariisi fatanii nqurayshiin mana saakhey
saahiis ilma adeera saamalee nama biraa dhaban daranaa dallan suun isaan haalaan idaate
2. Duba dar gaggee
yyii saanii habaleeffii uaee itti khan aniitu
Rasuula kharaa cufa (moggaa cufa )barbaadaa ja’aniin
3. Nama
Rasuulfii Abuubakri fidee dhufe ykn
bakka isaan jiran hime gala dhibba khanninaaf ja’n
4. Barbaadasaanii
kheysa bakkaa hin dhaqin hin qaban hamma
goda isaan kheeysa jiran gubbaa dhaqanitti kan odoo tokkoon saanii ifjala
gadlaa lee rasuulaa fii saahibasaa
Abuubakri arku
5. Abuu bakri isaan ifyubbatti arkinaan
rifateebooye hogguu san Rasuulli jae’en
(hinyaaddaawin Rabbiinuu waaliiniraa )Rabbiin ijasaanil jaamseeti hoongaawoo haala tahaniin dacha’an
44-Bahiinsa
Rasuulli godarraabahe
1. Eega bar
baadaadins dhaabatte booda Rasuulli saahiba saa tii waliin godaabahe ,isaanii
hal kan sadi achi kheysabulan booda
2. Abdullaahi
ilma Abuubakrir halkan dhu feeti oduu
qureeyshii odeeysaaf
3. Obboleeytiin
saatiis Asmaatan ja’amtu nyaata
dheysatti fiddiif Qunshii sodaaf jacha
4. wayta qaceel
chaan kharaa ganama halkan sadeey sa dhufeef yaabbii lamaaniin yaabba
taniiti deeman gara
madiinaa hanniloo haa latahaniin
5. Dhugaa
namtichi suaagaa ja’amu khara tti isaan dhaqqabeeti Rasuula ajjeesuu hamilee eegasii jalaa fashalte (diigamte)
45-Qubannaa
bakka qubaa’a ja’amtuqubatan mas jiida tokkaffaa
islaamumma kheeysatti
jaarame
1. Jia rabbii
ul awal guyyaa lammaffaa Rasuulli Qubaattisalaate (ja,sejtem bar 6222)
2. Eega ganu
khudha sadi taaee haalaisarakki saniin
yaa micha llee mulli suu yknifa baa
haala dharkanii turaniin boeda
3. Bakka qubaa
ja’amtn halkan diidamii lama sahaa baa
saa muhaa jiraa fii an saaroota waliin qubate
4. yaroo hamma
achi taa ankey satti masjiida
qubaajaararak han rabbiin bifasaa himee mas giida sodaa rabbii tirratti jaarame
jachuun
46-Gehiinsa
madiinaa gehan Rasuulli faan Jummaa Duraa
(1ffaa)islaa mummaa kheey satti
1. weyta
Rasuulli qubaarraa bahee gara madiinaame ansaaroonni habalee saanii fanni
fataniiti khara tti afaan baha , dabaala saaniitiif jacha gamma chuun
2. Salaanni
jnmmaatiis kharatti itti gayseeti
minatti salaata sahaabaa walii Jammaa khanaatu kan tokkoffaa ti islaamummaa
kheey satti khuxbaalleen kan guyyaa saniitu kan duraati
3. Rasuula
qunnamuuf warri madiinaa dhiiraafii dhalaa Joolleefii kharatti afaan bahanii
walaloon dhiheeysan wanni Jachaa dhiheeysaa:-Ji,ini nuuf bahe,
gara tulluu gaggeey saaliin, Nutillee
balata Rabbii fgal chuun waajiba nurratti taa teejirti itti fua
47- Seensa
Rasuulli madiinaaseenanii qubatan ,Jaalala ansaarri
muhaajira jaalatan,
Obboleeyummaa islaamaa
1. wey ta
Rasuulli magaalaa madiinaa seene Ansaaroonni cufti hogguu mana saanii biradabre
nubira qubadha ja’aniiti gaaafatan
2. Dubaman abuu
ayyuubil ansaariiti Rasnulliqabate .
3. Ansaaroonni namagara saaniig odaane nijaalatan lubbuu
saaniitrra isaanfilatan hamma qubatiinsa seenii kheey satti wal dhaban takkatti
Ewgasii hixaabuu fatanii hixaan abba
loahan, muhaajirri tokko ansaara
bira hin qubatu hixaan malee
4. Eegasii Rasuulli
obboleeyan waliifgodhe,muhaa
jiraafii Ansaara obboleeyummaansun qalbiisaanii walitti fiddee akka
waan tokkoo goote
48-Godaansa Aanoota Rasuulaa ,Dhoor kinsa quray
shiin ummata
lallaafaa dhoor kan,
Jalqoba Qunuutaa,Busee madiinaa
1. wayta Rasuulli
madiinaa qubate, nama erge akka,
aanootsaa kan irraa hefe barbaadaniif
Abdullaahi ilmi Abariis waliin deeme
2. mushrikoonni
makka warra lallaafaa garii makkarraa
bahuu dhoorkaniiti qixaaxa laaleey saagi xaaxan
3. Rasuulli
salaata kheysatti Rukuuaduraa fii
Rukuu,a boodaas Rabbi khaha chuu ture
Asliin qunuutaa tiis asirraa eegalamte
4. sahaabaa
Rasuulaa hedduu Buseen madiinatti
nyaattee Rasuulli Rabbiisaa khadhate
akka bakkabiraatti irraa go daan sisu, Rabbiin Owwaatee fiiti irraa goda
|
