|
RIYADU SSAALIHIIN
HIIKKAA AFAAN OROMOOTIIN
Waahunda rabbiif qulqulleysuu
dalagaa fii jacha keeyastti niyyaa fiduu tan mullatuu fii tan hin mullannettiis
Rabbiin ol tahe nija’e (waa hin ajajamne akkan Rabbi
qulqulleeysee gabbaruuf malee diin Rabbiif qul qulleeysee kara diin irkataa
haalaan taheen akkan salaata salaattu,
zakaa kannadhuuf malee san karaa diriiraadha)
Rabbiin ol tahe nija’e (foon
isiitii fii dhiigni isii Rabbit hi gayu garuu soda Rabbi tan isinirraa
taateetuu Rabbitti geha )Rabbiin ol tahe nija’e (ja’iin /yaa Muhammad/ waan qalbii teeysan keeysa jiru
mulliftanuu dhooysitanuu Rabbiin nibeeka)
1- Amiira Mu’umintootaa Abbaa Hafsaa Umar binu
khaxxaab irraa odeeyfamee (R.I.H) nije’e Rassuula Rabbiitiin dhagahe (N.R.I.H)
kan ja’u: dalagaan wanni fayyaa taatuun niyyaan toluudhaani(1) ilma
namaa hundaafuu waan inni niyateetu jiraaf namni Rabbii fii Ergamaa isaatiif
ja’ee godaane, godaansi isaa gamuma Rabbiitii fii ergamaa isaati(2)namni duniyaa barbaaduudhaaf
godaane godaasi isaa ykn dhalaa fuudhuudhaaf waanuma godaaneef argata.
Namni
hadiisa kana gabaase Bukhaarii fii
Muslim
1-galata
waan inni niyyatee jiraaf
2-Rabbin akhiratti galata galchaaf Ergamaan
Rabbiitiis maganttaa Rabbirraa fuudhaaf.
2. haadha mu’umintoota haadha abdillaahii Aa’ishaa irraa odeeyfamee
(R.I.H) nijjatte Ergamaan Rabbii (N.R.I.H) nija’e waraanni ka’abatti duuluuf
deemu tokko niduulan yeroo lafda Beeydaa ja’amtu gehan warra dura saaniitii fii
booda saaniitiiniis dachiin cite” ni je’e: niin je’een yaa Ergamaa Rabbii
akkamitti duraa fii booda isaaniitiin citti kan warri magaalaatii fii warri
isaanirra hin tahin keessa jiru? “ni cittiin duraa fii booda isaaniitiin
eeganaa namuu niyaa saanirratti kaafaman (guyyaa qiyaama) Bukhaarii fii Muslimiitu gabaase
3 Aa’ishaarraa odeeyfamee (R.I.H.) nijatte Ergamaan Rabbii
(N.R.I.H) nija’e: godaanuun hin jiru (makkarraa) eega makka cabxee, garuu
jihaadaa fii niyaadha malee. yeroo jihaadaaf bahaa isiniin ja’an bahaa.” Bukhaarii fii Muslimiitu gabaase
4 - Abii Abdillaahi Jaabir binu Abdillaahii irraa odeeyfamee
(R.I.H) lola tokko keeysa Ergamaa Rabbii waliin taane (N.R.I.H) ja’e, nija’e: “Madiinaa keeysa dhiirawwaniitu jira
isin deeminsa tokkollee hin deemtan laga tokkollee hin ceetan yoo isinii waliin
jiraatan malee dhukkubaatu isaan hanbise
Bukhaariin nigabaase Anasirraa odeeyse (R.I.H) nija’e Ergamaa
Rabbii waliin lola tabuukirraa nideebine nija’e “ ummata madiinatti nujalaa
hafaniitu jira warra karaa deemuuf hin seenne gaara tahuu laga tahuu yoo isinii
waliin tahan malee hin taane dhibeetu isaan hanbise.”
5 – Abii Zaydi Ma’an binu
Yaziid binu Akhnasirraa odeeyfamee (R.I.H) isa, abbaa saatii fii akhaakhoon
saatiis sahabaadha nija’e: Abuu Yaziid diinaarowwan sadaqachuuf kan baasu tahe
masjida keeysa nama tokko bira kaaye dhufeetiin fudhadhee waaniin fudhadheen
isatti dhufe Rabbitti kakadhe siif hinfeene (akka ati fudhattuuf) gara Ergamaa
Rabbii wal muggunne, nija’e: “yaa Yaziid atiifiis waan ati niyatteetu siif jira
atiis yaa ma’an waan fudhatteetuu siif jira”
Bukhaariitu gabaase.
6 –Abii Is-haaq Sa’ad abii
Waqqaas Maalik binu uheeybii binu abdi manaaf binu Zuhrat binu kilaab binu
Murrat binu ka’ab binu Lu’ayyi Qrashiyyii
A-zuhrii irraa odeeyfamee (R.I.H) tokkoo jara kurnan jannanni raga
bahameefii kan tahe ni ja’e: Ergamaan Rabbii (N.R.I.H) gaafa hajjii dhaammanna
nagaafachuuf natti dhufe dhukkuba natti jabaate sanirraa niin ja’een yaa
Ergamaa Rabbii (N.R.I.H) dhukkubni akka gartu kanaan nagahee jiraa ani nama
horii akkaan qabuu intala tiyya takkittii malee namni na dhaalu hinjiruuti 1/3
sadaqadhuu? Naan ja’e “lakkii” yaa Ergamaa Rabbii (N.R.I.H) cinaa sadaqadhuu?
“akkiinaan ja’e” yaa Ergamaa Rabbii (N.R.I.H) 2/3 sadaqadhuu “ 2/3 lama sadaffaanuu hedduudha ykn
gyuddaadha ati nama sidhaalu dureeysa irra siif caala miskiiina harka nama jala qabatu dhiisuurra ati kennaa
takka waa hin kannitu isii sanii fuula Rabbii kan barbaadu haga saniratti
galata galfamtutti haga waan ati jaartii tee afaan keeysuufillee taatu” nija’e
niin ja’een yaa Ergamaa Rabbii ani du’eetiin waahela kiyya jala hafaa? Ati hin
haftu kan dalagaa fuula Rabbii barbaada daleeydu saniin sadarkaa ida’attu malee
ati hafuun dhugaadha haga ummanni islaamaa siin fayyadamuu haga ummanni kaafiraa
siin dhibamuu yaa Rabbi sahaaboota kiyyaaf hijraa saanii guutiif if duuba isaan
hin deebisinii garuu miskiinni sa’ad binu khooylaati” Ergamaan Rabbii (N.R.I.H)
makkatti du’uu saati isaaf yaaddawe
Bukhaarii fii Muslimiitu
gabaase
8. Abi muusa abdullahi binu Qaysi
irraa odeyfamee (R.I.H.) nije’e: Ergamaan Rabbii (N.R.I.H) nije’e: Ergamaan
Rabbii (N.R.I.H) nigaafatame nama jeynumaaf lolu kan haluu bahuf lolu kan
na’arkaaf lolurraa khamiisaaniitu kharaa Rabbi khaysattii? Ergamaan Rabbii
(N.R.I.H) nije’e “nama jachi rabbi haa oltohuuf lolutuu kharaa Rabbi khaysatti
jiraa”. Bukhaarii fii Muslimiitu gabaase.
9. Abii Bakri Nuqayyi binu Haaris
Assaqafirraa odeyfamee (R.I.H.) Ergamaan Rabbii (N.R.I.H) nije’e: “yaroo
muslimni lamaan seyfii isaanitiin walitti bu’an khan ajjeesefii khan
ajjeefamees ibida khaysattii” yaa Ergamaa Rabbiitin je’een khan ajjeeseleen
eehi! Khan ajjeefame maaluma tahe?
Ergamaan Rabbii (N.R.I.H)
nije’e “innilleen sahiba isaa ajjeesuf bololaa ture” Bukhaarii fii Muslimiitu
gabaase.
10. Abii Hureeyraa irraa
odeyfamee (R.I.H) nije’e: Ergamaan Rabbii (N.R.I.H) nije’e: “salaanni
namtichi jam’aan salaatu salaata namtichi mana saa ykn dukaana saa
keesatti salaaturra sadarkaa
diiydami fii wahiin caala
saan tokkon saanii yaroo wudu’a tolfatee wadda’ate, eeganaa gara masgidaa deeme,
kan salaataf malee hinfeene, kan salaataf malee isa hinkaafnee, tarkaanfii
hintarkaanfatu sadarkaan isaaf olfuudhamtumalee, hintaane saniin diliin irraa
haqamtu malee, haga masgida seenuttii yaroo masjida seene salaata keysattii
(akka nama salaata keeysa jiruu) taha waan salaata eegachuun achitti isa
qabduun malaaykaaniis tokkoo khysaniratti nageyaafii Rahmata bufti waan bakka
itti salaatee hindeeminin malaykaan
yaa Rabbi tola ooliif yaa Rabbi araaramiif yaa Rabbi towbaa deebi’iif ja’an
waan achi keysatti nama hincinqiniin
waan hindhuufiniin”. Bukhaarii fii
muslimiitu gabaase.
11. Abii Abbaas Abdallaahi
binu Bbbaas binul Muxallib irraa
odeeyfamee (R.I.H) Ergamaa Rabbii (N.R.I.H)
irraa odeeyfamee waan Rabbii isaarraa odeeyse keeysatti qulqullaawee
oltahee nija’e:
: “
Rabbiin oltahe gaarii fii hamtuu uume. Eegasii ifabaase (addaan baase):- namni
gaarii dalaguu yaadee gaarii san hindalagin Rabbiin if biratti gaarii (toltuu)
guutuu barreeysaaf, yoo gaarii yaade san dalage Rabbiin gaarii (toltuu) kudhanirraa hanga dacha dhibba torbaa ykn
dachaa hedduu ifbiratti isaaf barreeysa. Namni hamtuu dalaguu yaadee sodaa
Rabbiitiif jacha isii san dalaguu dhiise Rabbiin ifbiratti gaarii (toltuu)
guutuu barreeysaaf, namni hamtuu yaadee
hamtuu yaade san dalage Rabbiin diluma takka irraatti barreeysa.”
Bukhaarii fii Muslamiitu sahiha saanii lamaan keeysatti gabaasan.
12. Abii Abdurahmaan Abdullaahi
binu Umar binul Khaxxaab irraa odeeyfamee (R.I.H) nija’e: Ergamaa Rabbii
(N.R.I.H) isaa ja’uun dhagahe “namni
sadi nibahan warra isiniin duraa irraa
haga bultiin gara godaa isaan meeysitutti niseenan gaararraa dhagaan
itti gadjigee goda itti cufe. ,nija’e :arraan tana dhagaa khanarra wanni isin
baasu hin jiru yoo Rabbi oltahe dalagaa teeysan gaariin khadhattan malee.
Nam,ni tokko isaanirra nija’e :yaa Rabbi haadhaafii abbaatu
naaf tahe manguddo gurguddoo khan tahan isaaniin duratti aanan galgalaa nam
tokkolle khaniin hin obaafneen tahe warraa
fii gabrralle gaaf tokko mukha barbaaduutu nameeyse isaanitti hin deebine haga
rafanitti aanan isaani khan galgalaa niin elmeef isaanii rafeen arke isaan dammeeysuun jibbe isaan lamaan duraas
warraafii gabraas obaasuun jibbe niin ture khan fijjaanni harka kiyya kheeysa
jiru dammaqiinsa isaaniitin eege haga fajriin baatutti khan joolleen miila
khiyya jalaa gogoohan dammaqaniiti aanan isaani dhugan. Yaa Rabbi yooniin san
fuula khee barbaaduf khaniin dalagu tahe dhagaa khana nurraa bani waan kheeysa
jirru khanarra. waaxiqqo irraa baname khan keeysaa bahu hin dandeenye.
Khan itti’aanu nija’e : yaa Rabbi intala adeera khiyyaa
takkaatu ture gama khiyyattti irra jaalatamtuu namaa khan taate - gabaasa garii kheeysatti ani isiin
jaaladha akka dhiirti dhallaa akkaan jaalattutti wajjiin rafuudhaan fedhe
narraa ifdhoorkite haga zamanni abaar isiirra dhufutti natti dhufte diinaara
dhibbaa diiydamiin isiif khanne akka naafii lubbuu isii jiddu hiiyxuuf
nihayyamte hagaan issiirratti dandayutti –gabaasa garii kheeysatti yaroon ani
miila lamaan isii jidduu taa’e Rabbi soodaadhu dubrummaa hin balleeysin haqa
issiitiin malee naan jette irraahin gara galee khan isiin irra jaalatamtuu
namaa nabiratti taate ziqeyaan khanneefiis niin dhiseef. Yaa Rabbi yooniin san
fuula khee barbaaduuf khaniin dalagu tahe waan kheeysa jirru khanaa nurraa bani
,dhagaan nibanamee kheeysaa bahuu hindandeyan malee .
Khan maayyii nija’e: yaa Rabbi ani khireeyfamoota tokkoon
khireeyfadhe galata isaani niin khanneef tokko malee inni dhiiseeti deeme
isaafiin facaasee haga sanirraa horii hedduu tahuufitti eega zamana tokkooti
natti dhufe nija’e: yaa gabricha Rabbii galata kjhiyya naaf khanni, niin ja’een:
cufti gartu khun galata kheeti gaalarra, loonirraa , re’eerraa, gabrarraa, nija’e:
yaa gabricha Rabbi qishnaa natti hin godhin nije’e: qishnaa sitti hin godhu
cufa fudhteeti yaafate sanirraa waatakka hin hanbisne. Yaa Rabbi yooniin san
fuula khee barbaaduuf khniin dalagu tahe waan kheeysa jirru khana nurraa
bani,dhagaan irraa baname deemaati bahan”. Bukhaarii fii Muslimiitu gabaase.
 Hadiisa
itti aanu
|
